• Dr.Bahtiyar EREN

KG 7a. Zorbalık


Bugün sizlere Türkçe'ye zorbalık olarak çevrilmiş olan İngilizce "mobbing" veya "bullying" kavramı hakkında bilgi vereceğim. Bu çalışmanın temel referansı Doç.Dr. İdil IŞIK'ın 2015 yılındaki çalışmasıdır.


Zorbalık (Mobbing/Yıldırma) ile ilgili kavramlar ve onlarların tanımları, zorbalığın türleri, unsurları ve amacı, zorbalık sayılan davranışlar ve sonuçları, ayrıca zorbalık sayılmayan davranışların özellikleri, zorbanın ve mağdurun özellikleri ile zorbalık ve verimlilik ilişkisi bu videoda kısa ve öz bir şekilde incelenecektir.


Türkçe literatürde; mobbing, yıldırma, psikolojik taciz, psiko-şiddet, işyeri zorbalığı olarak geçen "zorbalık" kavramı, İngilizce literatürdeki kavramların Türkçe çevirileri ise "Mobbing, psikolojik terör, taciz, zorbalık, duygusal taciz, işyerinde öfke, işyerinde şiddet veya işyerinde taciz anlamlarında kullanılmaktadır.


Şimdi, zorbalığın tanımı ile ilgili bilgiler vermek istiyorum. Literatürde zorbalık (yıldırma veya mobbing) birden fazla bakış açısıyla ve kavramlarla tanımlanmaktadır. Bu çalışmada beş farklı tanım sizlerle paylaşılacaktır.


Birinci tanımı olarak Zorbalık, gücü elinde bulunduranların, insanları ya da yapıları bir çeşit hizaya çekme mekanizmasıdır.

İkinci tanım olarak zorbalık, işyerinde kişiye işi yaptırmak ya da herhangi bir nedenle kontrol altında tutmak üzere gerek üstleri gerek eşitleri tarafından yapılan psikolojik baskıdır.

Üçüncü tanımda ise zorbalık, yaptığı işle ilgili olumlu, yapıcı geri bildirim vermek yerine yıkıcı, kişinin şahsına özel yorumlarda bulunmaktır.

Dördüncü tanım olarak zorbalık, yöneticilerin bir diktatör gibi iş yerindeki yerleşik yazılı olan ve olmayan kuralları keyfi ve subjektif olarak değiştirmesi veya istediği gibi yorumlamasıdır.

Beşinci ve son tanımda ise; zorbalık, amirin kişiyi çoğunlukla psikolojik olarak ezmeye dönük davranışları olarak tanımlanmıştır.


Etik, iletişim ve iş eksenli olmak üzere üç zorbalık çeşidi vardır.

Etik eksenli zorbalığın unsurları;

Çalışanlara adaletsiz davranmak,

Eşitler arasında ayrımcılık yapmak ve

Kişiyi istemi veya iradesi dışında bir şey yapmaya zorlamaktır.


İletişim eksenli zorbalığın unsurları;

Rencide etmek, haksız eleştirmek,

Dalga geçmek, küçük düşürmek,

Arkasından konuşmak,

Dışlamak, yok saymak ve son olarak

İğnelemek, kinayeli konuşmaktır.


İş eksenli zorbalığın unsurları;

Niteliksiz işlerde bile şevkini kırmak,

Çalışma koşullarını değiştirmek,

İşi değil, kişiyi eleştirmek,

İşten soğutmak, küstürmek ve nihayet

Mesleki sabotaj yapmaktır.


Şimdi zorbalığın neden yapıldığına yani amacına bir bakalm.

Kişinin itibarını zedelemek adına ismini karalamak ve gözden düşürmek,

Çalışanla yollarını ayırmak adına bilinçli bir şekilde işten ayırmak, iyi performansı olanı işten yıldırmak,

Kişiyi tamamen pasif hale getirmek adına usandırmak ve aman dilemesini istemektir.


Zorbalığın yönü, genelde amirden personeline doğru mudur? diye bir soru soralım kendimize. Evet sorudaki bu yargı doğrudur. Ancak, zorbalığın, eşitler arasında da olabileceği mutlaka göz önüne alınmalıdır. Bu da diğeri kadar önemlidir. O yüzden literatürde "akran zorbalığı" kavramı da oldukça önemli yer tutar.


Hocam bu kadar bilgi verdiniz. Kısaca zorbalık nedir? diye sorsak sizin cevabınız ne olur? dediğinizi duyuyorum. İşte cevabım. Zorbalık; çalışanların kişisel itibarını zedelemek, etkisizleştirmek veya işten kovmak amacıyla çalışanlara yönelik yıkıcı, kişisel veya subjektif olarak uygulanan psikolojik şiddet veya tacizin kendisidir.


Peki zorbalık nasıl yapılır? Bulunduğumuz organizasyonda hangi davranışları zorbalık olarak adlandırmalıyız? diye kendi kendimize basit ama etkili bir soru soralım. İşte 12 adet zorbalık davranışı.


1. Biri ya da yaptığı iş hakkında yanlış söylentiler çıkarmak

2. Birine hakaret etmek ya da küçük düşürmek

3. Birisi hakkında şaka ve espri içeren hikâyeler anlatmak ya da başkalarını da şaka ya da espri yapmaya teşvik etmek

4. Sözlü tacizde bulunmak,

5. Öfkeli ve tehditkâr göz teması kurmak ya da bu anlama gelecek vücut hareketleri yapmak,

6. İtme, dürtme, tükürme, vurma gibi istenmeyen fiziksel temasta bulunmak,

7. Mantıksız zamanlamalarla, üstesinden gelinemeyecek iş yükleri ve görevler vermek,

8. Yapılan hatalar hakkında sürekli eleştiride bulunmak,

9. Kişileri kilit önem taşıyan sorumluluk alanlarından alıp, bunların yerine önemsiz ve istenmeyecek görevler vermek,

10. Birinin fikirlerini göz ardı etmek,

11. Sosyal olarak görmezden gelmek, dışlamak,

12. Gerekli bilgileri kasıtlı şekilde vermemek.


Bu davranışlardan çoğunu sürekli bir şekilde yapan birisinin "size zorbalık" yaptığını düşünebilirsiniz. Bence hemen karar vermeyin.


Bir de "Zorbalık sayılmayan davranışlar nelerdir?" sorusunun cevabını dinleyin.

Performans sorunu olan kişilerin davranışları,

Kuşak farklılıklarından kaynaklanan davranışlar,

İletişim bozukluğundan kaynaklı davranışlar,

Yönetsel veya kararların yanlış anlaşılmasından kaynaklı davranışlar,

Öfke patlamasına dayalı davranışlar,

Üslup kaynaklı davranışlar,

Çalışma tarzı ve beklentilerin yüksekliğinden kaynaklı davranışlar, "zorbalık" olarak adlandırılmamaktadır.


Karar vermeden zorbaların kişiler özelliklerini de dinleyin. Zorbalar;

Özgüveni eksik olan kişilerdir,

Güç kullanan kişilerdir,

Kaba davranan kişilerdir,

Zorbalığa eğilimi olan kişilerdir, şimdi değilse o yolun yolcusu kişilerdir anlıyacağınız,

Kendini ön plana çıkartmak isteyen kişilerdir.


Zorbanın psikolojik sorunları da vardır.

Zorbaların Başarısızlık kaygısı had safhadadır.

Hem işin kendisiyle hem çalışanlarla uyumsuzluğu vardır.

Psikolojik sorunları vardır, zaman zaman duygu patlamaları yaşar.

İş hedefleri ve bu hedeflerin yarattığı baskıdan çok etkilenir.


Zorba, diğer insanlara yönelik üç temel varsayımda bulunur. Bunlar;

Mağdurun kendisine boyun eğeceğine dair varsayımı,

Toplumun çoğunluğu "korkaktır" varsayımı, ve son olarak

Ben bunları bastırırım varsayımıdır.


Şimdi sıra mağdura geldi. Bakalım mağdurların özellikleri nelermiş?

Mağdurlar genelde ya düşük veya şaşırmayın yüksek perfromans gösterenlerden seçilir.

Mağdurlar genelde çalıştığı kuruma, organizasyona bağlıdır (literatürde bu duruma tepki vermekten çekinenlere atfen kuzu modeli oluşturulmuştur).

Genelde mağdurların büyük çoğunluğu ekonomik olarak bağımsız olmadığı için çaresizlik içinde kaderine razı olur.


İşte zorbalar, bu mağdurlara neler yaşatır neler, bilemezsiniz derseniz beni dinlemeye devam edin lütfen.

Mağdurun özgüven kaybına, iş tatminsizliğine, kendini değersiz hissetmesine, mağdurun başkalarına kin ve öfke duymasına neden olacak duygusal patlamalar yaşamasına,

Mağdurun fiziksel ve sağlık problemleri yaşamasına,

Mağdurun işe ve organizasyona katkısının azalmasına, işe geç gelmesine, normalde şikayet etmediği durumlardan şikayet etmesine kadar gibi birçok konuda davranışlarını değişmesine sebep olur.


Zorbalar, örgüt imajını zedelemekle kalmaz, ayrıca İnsan kaynağı verimliliğinde de düşüş yaşatır.


Arkadaşlar, şimdi top sizde. Siz zorba mısınız? Yoksa mağdur musunuz? Eğer ne zorba ne de mağdursanız Ne mutlu size.

Ancak, zorba iseniz, lütfen bu davranışınızdan vazgeçin. Yoksa can benden çıkınca geç kalmış olacaksınız. Eğer mağdur iseniz, kendinize güvenin, birlik olun. Unutmayın nerede birlik orada dirlik.


Sayın İdil hocamıza bu güzel ve faydalı bilgileri açık kaynak olarak paylaştığı için bir kez daha teşekkürlerimi sunarak sonuç bölümüne geçiyorum.


Zorbalık, bir kere yapıldığında hata olarak kabul edilebilir. Ancak sürekli ve bilinçli yapıldığında organizasyon çalışanları kısa vaden başlamak üzere orta ve uzun vadede sonuçlarını hisseder.

Zorbalığın olduğu yerde çalışanların verimliğinden maalesef söz edilemez. Söz edilirse de o örgütte verimlilik yeşeremez, yeşerdiği zannedilirken bir bakmışlar organizasyon eski gücünde değil, gelin görün ki dışı aynı ama içi çürümüş, kokuşmuş ve kurumuş.


Bu video, Cumhuriyet'in 100'üncü kuruluş yıldönümüne özgü başlattığım "Bireysel Gelişime Destek ve Cahillikle Mücadele" Projesi kapsamında hazırlanan Kişisel Gelişim konulu 12., toplamda ise 133. videosudur.

Kişisel gelişim videomu izlediğiniz için teşekkür eder, eğer beğendiyseniz videomu sevdiklerinizle paylaşmanızdan onur ve mutluluk duyarım.

İnsanlığa faydalı olacak şekilde sizi siz yapan, yani sizi insan yapan, sizi başarılı insan yapan özelliklere, kabiliyetlere sahip olmanız, onları kullanarak geliştirmeniz ve böylece hayallerinize kavuşmanızı dilerim.


Konu ile ilgili video:




Güzel günler sana gelmez, sen onlara yürüyeceksin.

Hz.Mevlana


1. Yalın Yönetim ilgili diğer bilgileri Yazardan Direkt Yayınevi tarafından basılan "Yalın Yönetim ve Teknikleri: Soru ve Yanıtlarla" adlı kitabımda bulabilir, www.heryerdekitap.com ve amazon.com.tr adreslerinden sipariş vererek temin edebilirsiniz.

2. Ayrıca, www.freeleansixsigma.com web sayfamda Türkçe ve İngilizce Yalın Altı Sigma ile ilgili detaylı bilgilere ulaşabilirsiniz.

3. Yalın Yönetim ile ilgili kısa fakat öz ve açıklayıcı bilgileri içeren eğitici videolarımı "Dr.Bahtiyar EREN" YouTube kanalımda bulabilirsiniz. Videolarım İngilizce ve Türkçe olarak hazırlanmıştır.


Kalite dostu ve gönüllüsü olmanız ve kalmanız dileğiyle saygılarımı sunarım.

Dr.Bahtiyar EREN


Resim: www.pixabay.com


Kaynak: Bu videonun hazırlanmasında ( Işık, İdil. (2015) "İnsan Kaynakları Yönetimi Profesyonellerinin İş Ortamındaki Zorbalık Davranışlarına Dair Perspektifleri: Zorbalığın Tanımı, Nedenleri ve Sonuçları ", Çalışma ve Toplum, 4, 237-274.) esas alınmıştır.


Operations Research
CSSBB, CSSGB, CQE
(American Soceity of Quality-ASQ)

© 2019 by Bahtiyar EREN. Bu web sayfası Wix.com programı ile oluşturulmuştur.

Pictures are taken from https://pixabay.com