• Dr.Bahtiyar EREN

KG 16. "Hakaret", "Eleştiri", "Geri Bildirim" veİleri Bildirim kavramlarının incelenmesi

Updated: Aug 22


Kusur bulmak için bakma birine bulmak için bakarsan bulursun, kusuru örtmeyi marifet edin kendine. İşte o zaman kusursuz olursun. Mevlana

Eleştiri belki güzel bir şey değildir ama gereklidir, ağrı ile aynı işi görür; ağrı da vücutta bir arıza olduğunu haber verir. William Churchill

Cahille sohbet etmek zordur bilene, çünkü cahil ne gelirse söyler diline... Mevlana

Hiçbirimiz hepimiz kadar zeki değiliz.

Geri bildirim, şampiyonların kahvaltısıdır. Ken Blanchard [1]

Akıllı insana hatasını göster, sana teşekkür eder. Cahil kişiye hatasını göster, sana küfür ve hakaret eder. Anonim




Bu çalışmamızda, yönetim bilimindeki sürekli gelişim sistematiğine negatif etkisi olan "Hakaret ve Eleştiri" ile olumlu kaldıraç olarak kullanılan "Geri Bildirim ve İleri Bildirim" kavramlarının özellikleri ve birbirleri ile benzerlikleri ve farklıkları incelenecektir. Hazırsanız, başlıyoruz.


Bu dört kavram ile ilgili literatürde birçok söz bulunmasına karşın, Mevlana'nın

"Kusur bulmak için bakma birine bulmak için bakarsan bulursun,

kusuru örtmeyi marifet edin kendine. İşte o zaman kusursuz olursun." sözünü esas aldığımızı öncelikle belirtmek istiyorum.


Hakaret suçu, Türk Ceza Kanunu'nun md. 125-131 arasında şerefe karşı suçlar başlığı altında düzenlenmiştir. Hakaret suçu iki farklı şekilde işlenebilir:

a-) Belli somut bir durum ve olgunun isnat edilmesi suretiyle kişinin şeref ve saygınlığının zedelenmesi,

b-) Genel ve soyut nitelikteki söz ve davranışlarla kişinin değersizleştirilmesi, rencide edilmesi amacıyla yapılır.

Hakaret suçu doğrudan kişinin birey olmaktan kaynaklanan kişilik haklarına saldırı olarak tanımlanmaktadır [2]


Öte yandan eleştiri ise "Bir insanı, bir eseri, bir konuyu doğru ve yanlış yanlarını bulup göstermek amacıyla yapılan bir inceleme işidir, diğer deyişle tenkit işidir [3],


Geri bildirim[3] :

(1) Gönderilen bilgi veya talimatın alıcıda yaptığı etkiye ilişkin edinilen bilgi, dönüt,

(2) Yapılan bir davranışın, düzenlemenin sonucu hakkında insanın çevreden edindiği bilgi olarak tanımlanmaktadır [3].


Hakaret, eleştiri ve geri bildirim kavramlarını kısaca karşılaştıralım.

"Hakaret" kavramında yapan kişide art niyet ve bilinçi bir şekilde karşısındaki zarar verme niyeti söz konusu iken, "Eleştiri" ve "Geri bildirim"de bilinçi bir art niyet söz konusu değildir.

"Eleştiri" yapılan işin yanlışlarını aramayı ve bunları yapana göstermeyi, "Geri bildirim" ise yapılan işin etkileri hakkında görüş bildirmeyi hedeflemektedir.


Hakaret ile eleştiri arasındaki farklara göz atarsak her ikisini daha iyi anlarız [4].

Hakaret ve Eleştiri kavramlarının karşılaştırılması

Eleştiri yoğun olarak tek yönlü, geri bildirimi ise çift yönlü iletişim olarak icra edilir.


Eleştiri ve geri bildirim arasında ne gibi fark vardır? diye soru sorduğumuzu farz edelim [5] ve [6].


Eleştiri ve Geri Bildirim kavramlarının karşılaştırılması

Eleştirinin olumsuz yönünü ortadan kaldırmak için literatürde yapıcı ve yıkıcı eleştiri olmak üzere iki ayrı kavram ortaya atılmıştır. Yapıcı eleştiri geri bildirime yakın iken yıkıcı eleştiri hakarete yakın özellikler taşımaktadır. Ayrıca, eleştiri her hangi bir zaman yapılabilirken geri bildirimin faaliyetin hemen arkasından (konu sıcakken) yapılmasının tavsiye edildiği unutulmamalıdır [7] ve [8]. Şimdi yıkıcı ve yapıcı eleştirileri karşılaştıralım.

Yıkıcı ve Yapıcı Eleştiri kavramlarının karşılaştırılması

Şimdi cevaplayacağımız soru Geri Bildirim ne zaman yapılır? veya Ne zaman yapılmaz?

İkisinden birisinin cevabı bilirsek diğeri hakkında da bilgi sahibi olmuş oluruz.

Geri bildirim ne zaman uygulanmaz? sorusu geri bildirimin kendisi kadar önemli olduğunu düşündüğüm için "Ne zaman yapılmaz?" sorununun cevabını arayalım.


Örneğin;

Geri bildirimi veren kişi bildirim konusunda uzman değilse, yeteri kadar bilgili değilse,

Organizasyonda sadece her zaman aynı kişi geri bildirim veriyorsa,

Geri bildirimi veren kişi gününde/modunda olmadığı zamanlarda,

Geri bildirimi veren kişinin karşı tarafı küçümsemek gibi gizli bir ajandası olduğu zamanlarda,

Geri bildirim verenin bilinmeyen "dış faktörler"den etkilenmesi durumunda,

Geri bildirimin art niyetle yapılması veya yalan-yanlış şeyler içermesi durumunda geri bildirimin ne yapılması ne de alınması tavsiye edilmektedir [9].


Geri bildirimin ne zaman yapılmaması gerektiğini anladıktan sonra şimdi de geri bildirimi verenden daha ziyade geri bildirimi alacak kişiye odaklanalım. Geri Bildirim alan kişinin dikkat etmesi gereken hususlar nelerdir? sorusunun en önemli cevabı, bence kişinin bu konuda istekli ve hazır olmasıdır.

Eğer kişi hazır değilse, veya gelişimi ile ilgili geri bildirim almayı istemiyorsa, kişiye zorla girdide bulunulamaz. Çünkü Geri Bildirimin verilmesi kadar alınması da önemlidir. Bu konudaki prensipler özetle [10];

Geri Bildirim kavramının daha da geliştirilmesi ve farklı bir bakış açısıyla ele alınmasıyla İleri Bildirim (Feedforward) kavramı ortaya çıkmıştır. Geri ve İleri Bildirim kavramlarının arasındaki farki inceleyecek olursak [11] ve [12].

İleri bildirimin, incelendiğinde, geri bildirimi daha da belirgin hale getirdiği, bazı noktalara farklı bakış açıları getirdiği görülecektir.


Sonuç olarak,

"Hakaret" ile "Yıkıcı Eleştiri",

"Yapıcı Eleştiri" ile "Geri Bildirim",

"Geri Bildirim" ile "İleri Bildirim"

kavramlarına ait sınırların çok keskin hatlarla belli olmadığı, bazı durumlarda bu kavramların iç içe geçebileceği görülmektedir.


➤ "Maksat üzüm yemek değil bağcıyı dövmek" ise, yıkıcı eleştirinin yapılmasında bir engel olmadığı, ancak çalışana daha faydalı olmak adına yapıcı eleştirilerin tercih edilmesi gerektiği,

Bir organizasyonda yöneticilerin çalışanlarının kişisel gelişimlerini sağlamak adına kişinin şeref ve saygınlığını zedelemeye, kişiyi değersizleştirmeye hakkının olmadığı unutulmamalıdır.


Öte yandan, çalışana ve organizasyona geri dönüşü fazla olacak olan yapıcı eleştiri, geri ve ileri bildirim yaklaşımlarının yaygınlaştırılması için

➤ Geri bildirim verecek kişinin kendini eğitmesi ve geri bildirim tekniklerini öğrenmesi, Organizasyon kültürünü buna uygun hale getirmesi,

Geri bildirimi alan kişinin de kendini geliştirme konusunda istekli olması lazım gelmektedir.


Mevlana'nın öğretisini nasıl anlamalı ve uygulamalıyız? Kusurları yok sayarak, yokmuş gibi farz ederek, kusuru görmeyerek, kusurlunun gönlünü kırarak değil,

bilakis onun yüreğinde sahip olduğu sonsuz gücünden faydalanarak problemi, sıkıntıyı düzeltme girişiminde bulunmamız gerekmektedir. Haydi, Mevlana yaklaşımıyla kusurlarımızı ortadan kaldırarak örtelim, hep birlikte gelişerek mükemmellik yolculuğuna adım atalım.


Bu video, Cumhuriyet'in 100'üncü kuruluş yıldönümüne özgü başlattığım "Bireysel Gelişime Destek ve Cahillikle Mücadele" Projesi kapsamında hazırlanan Kişisel Gelişim konulu 21., toplamda ise 126. videosudur.

Kişisel gelişim videomu izlediğiniz için teşekkür eder, eğer beğendiyseniz videomu sevdiklerinizle paylaşmanızdan onur ve mutluluk duyarım.

Gününüz aydın, zamanınız ise akıl, sevgi, bilgi, merhamet, adalet ve yardımseverlik dolu olmasını dilerim.

Konu ile ilgili video:




Güzel günler sana gelmez, sen onlara yürüyeceksin.

Hz.Mevlana


1. Yalın Yönetim ilgili diğer bilgileri Yazardan Direkt Yayınevi tarafından basılan "Yalın Yönetim ve Teknikleri: Soru ve Yanıtlarla" adlı kitabımda bulabilir, www.heryerdekitap.com ve amazon.com.tr adreslerinden sipariş vererek temin edebilirsiniz.

2. Ayrıca, www.freeleansixsigma.com web sayfamda Türkçe ve İngilizce Yalın Altı Sigma ile ilgili detaylı bilgilere ulaşabilirsiniz.

3. Yalın Yönetim ile ilgili kısa fakat öz ve açıklayıcı bilgileri içeren eğitici videolarımı "Dr.Bahtiyar EREN" YouTube kanalımda bulabilirsiniz. Videolarım İngilizce ve Türkçe olarak hazırlanmıştır.


Kalite dostu ve gönüllüsü olmanız ve kalmanız dileğiyle saygılarımı sunarım.

Dr.Bahtiyar EREN


Resim: https://pixabay.com/images/id-3700116/ (Erişim Tarihi: 27 Nisan 2020)

[1] https://en.wikipedia.org/wiki/Ken_Blanchard (Çoğu yönetim ve liderlik üzerine 60'ın üzerinde kitap yazmış olan Amerikalı yazar.)

[2] https://barandogan.av.tr/blog/ceza-hukuku/hakaret-sucu.html (Erişim Tarihi: 24 Nisan 2020)

[3] Türk Dil Kurumu Sözlüğü, https://sozluk.gov.tr/ (Erişim Tarihi: 20 Nisan 2020)

[4] https://www.christianforums.com/threads/the-difference-between-criticism-and-insult.7363616/ (Erişim Tarihi: 26 Nisan 2020)

[5] https://images.app.goo.gl/U7hdyFWWJacSdnmz5 (Erişim Tarihi: 26 Nisan 2020)

[6] https://bayofquinteentrepreneurs.com/2018/08/09/difference-between-constructive-destructive-criticism-how-to-respond/ (Erişim Tarihi: 26 Nisan 2020)

[7] https://ianbrownlee.wordpress.com/2015/12/14/criticism-vs-feedback-they-are-not-the-same/ (Erişim Tarihi: 26 Nisan 2020)

[8] https://writingcooperative.com/the-power-of-positive-criticism-fe3b3a31fc66 (Erişim Tarihi: 26 Nisan 2020)

[9] https://ianbrownlee.wordpress.com/2015/12/14/criticism-vs-feedback-they-are-not-the-same/ (Erişim Tarihi: 26 Nisan 2020)

[10] https://www.schoolreforminitiative.org/download/feedback-principles/ (Erişim Tarihi: 26 Nisan 2020)

[11] https://www.cultofpedagogy.com/feedforward/ (Erişim Tarihi: 26 Nisan 2020)

[12] https://images.app.goo.gl/J3RVFUVFh4vgeRxdA (Erişim Tarihi: 26 Nisan 2020)


2 views
Operations Research
CSSBB, CSSGB, CQE
(American Soceity of Quality-ASQ)

© 2019 by Bahtiyar EREN. Bu web sayfası Wix.com programı ile oluşturulmuştur.

Pictures are taken from https://pixabay.com