• Dr.Bahtiyar EREN

İstatistik 3a. İstatistik Tanımı, Amacı ve Kullanım Alanları

Bu çalışmada, istatistiğin tanımı, amacı, kullanım alanları, verinin önemi ve fonksiyonları,

istatistik ve yalan algısı gibi konular ele alınmıştır.


Konumuza Mark Twain'in sözü ile giriş yapmak istiyorum.

Üç çeşit yalan vardır: (1) Yalanlar, (2) Lanetli yalanlar ve (3) İstatistik


"Yalancının mumu yatsıya kadar yanar" diyen Atalarımız "Söylenen söz yalansa durum çok geçmeden anlaşılır" anlamına gelen uyarısını yalancı çoban hikayesi vasıtasıyla bize çok önceden yapmıştır. Eğer hazırsanız, istatistik, yalan, mum, çoban gibi kavramları bir potada eritmeye başlayalım.


İstatistiğin kısa tanımı*, verilerin toplanması, düzenlenmesi, analizi, yorumlanması ve sunulması ile ilgili bir disiplindir, şeklinde ifade edebilir.


İstatistiğin uzun tanımı ise, belirli bir amaç için veri toplama, tablo ve grafiklerle özetleme, sonuçları yorumlama, sonuçların güven derecelerini açıklama, örneklerden elde edilen sonuçları kitle için genelleme, özellikler arasındaki ilişkiyi araştırma, çeşitli konularda geleceğe ilişkin tahmin yapma, deney düzenleme ve tüm bunlar için gözlem yapma ilkelerini kapsayan bir bilimdir, şeklinde yapılabilir.


İstatistiğin amacını müsaadenizle spor ve özellikle futbol ile ilişkilendirerek anlatmak istiyorum. Atamızın "Ben sporcunun zeki, çevik ve aynı zamanda ahlaklısını severim" sözünü rehber edinen sporcuların mücadele etttiği futbolda amaç gol atmak değil maçı kazanmaktır.

Tıpkı futbolda olduğu gibi istatistikte amaç sadece veri toplamak ve verileri göstermek değil, Belli bir amaç doğrultusunda toplanan verinin analiz edilmesi, geliştirilmesi, depolanması, yönetimi ve paylaşılması suretiyle verinin "işe yarar hale" getirilmesine ve karar destek için kullanılmasına olanak sağlamaktır. O yüzden İstatistik "amaç" değil, toplanan veriyi karar destek amacıyla kullanmak için sadece bir "araç"tır. Ama iyi ve çok etkili bir araçtır.


İstatistiğin kullanım alanlarına gelince, veriyi işe yarar hale getirdiği için karar verdiğimiz her uygulamada istatistik bilimini bir araç olarak kullanabiliriz.


Örneğin;

Fen bilimlerinde fizik, kimya, biyoloji, çevre ve inşaat alanlarında veya elektrik-elektronik, endüstri, malzeme ve moleküler biyoloji alanlarında,

Sağlık bilimlerinde tıp, diş hekimliği, eczacılık, kriminoloji gibi alanlarda,

Sosyal bilimlerde; Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi, Tarih, Psikoloji, Sosyoloji ve Coğrafya alanlarında veya Yabancı dil, işletme, iktisat, kamu yönetimi veya ekonometri gibi alanlarda, hukuk, gazetecilik, iletişim ve insan kaynakları gibi alanlarda,

Siyaset biliminde ise seçimler, parti kuruluşu, meclis çalışmaları veya muhtarlık faaliyetlerinde,

Spor bilimlerinde; beden ve spor eğitimi, antrenörlük, spor yöneticiliği ve spor ve psikososyal alanlarda,

Savunma bilimlerinde ise kaynak yönetimi, istihbarat ve güvenlik, harekat araştırması, lojistik ve muhabere alanlarında istatistik kullanılabilir. Bu saydığım aların hemen hemen hepsinde de istatistik karar destek amaçlı kullanılmaktadır veya kullanılmalıdır.


Buradan hareketle;

Ekonomi bilimi ile istatistik birlikte kullanılınca ekonometri,

Psikoloji bilimi ile istatistik birlikte kullanılınca psikometri,

Tıp bilimi ile istatistik birlikte kullanılınca biyoistatistik,

Sosyoloji bilimi ile istatistik birlikte kullanılınca sosyometri,

Tarih ile istatistik birlikte kullanılınca kliometri kavramları ortaya çıkmıştır.



Kullanım alanlarında ortak noktanın "veri" olduğunu, istatistiğin temel aracının da bu veri olduğunu dikkatinize sunarak örnek dört istatistik çalışmasının sonucuna hep birlikte göz atalım.


Birinci örnek: Ham madde girdi maliyetleri geçen döneme göre %5 artış gösterdi.


İkinci örnek: Bu dönem, Ege bölgesindeki satış miktarı ile Marmara bölgesindeki satış miktarı arasında %95 güvenilirlik seviyesinde anlamlı bir fark bulunmamaktadır.


Üçüncü örnek: Ürünü teslim zamanı ortalaması, müşterilerin şikayet ettiği gibi

40 dakika değil 30 dakikadır.


Dördüncü örnek: Müşteri sayısı sanıldığının aksine azalmamış, aksine artmış olduğu sonucuna ulaşılmıştır.


Şimdi size bir sorum olacak. Sizce yöneticiler, bu çalışma sonuçlarını doğru olarak kabul etmeli mi?Yoksa yanlış olduğuna kanaat getirip kabul etmemeli mi? Acaba hangi karar doğru olur? Neden doğru olur?


Öncelikle kararın değerlendirilmesi için sizinle veri ile yapılan dört temel fonksiyonu paylaşmak istiyorum. Bu fonksiyonlar; verinin yaratılması, verinin okunması, verinin güncellenmesi ve verinin silinmesi. Bu durumunda, araştırması yapılan probleme, gerçekleştirilmesi istenen projeye ilişkin istatistik sonuçlarının doğru olup olmadığını anlamak için verilerin incelenmesi gerekir. Diğer deyişle; Veri setinde yer alan veriler,

veri toplama planına uygun toplanır ve analiz edilirse gerçek durum ortaya konmuş olur. Ama, veri setinde sadece işimize gelenleri bırakır, diğerlerini siler veya değiştirirsek, yeni veriler eklersek "yalan", "kuyrukluyalan" veya "lanetli yalan" ortaya çıkar arkadaşlar.


Yöneticlere vereceğimiz en büyük tavsiye şu şekilde özetlenebilir. Yönetici, karar vermeden önce "Verileri kim, nerede, ne zaman, nasıl, niçin topladı?" , "Toplanan verilere ilave veya silme işlemi, değiştirme işlemi yapıldı mı?" gibi iki temel soruyu mutlaka sormalıdır. Çünkü istatistik biliminin namusu veridir. Bu iki temel soruya aldığı cevaba göre artık yönetici istatistik çalışma sonuçlarını doğru kabul edip etmemek için kendi vicdanıyla baş başa kalır.



Sonuç olarak;

İnsanoğlu yanlı ve kötü niyetli çalışmasını bilimsel göstermek için "istatistiği", pembe yalanına alet edebilir. Unutmayalım ki, İstatistik bilimi sadece kendisine verileni söyler, ama kesinlikle kendi başına yalan söylemez. Lütfen, bir yalandan bir şey olmaz demeyin. "Dört yanlış bir doğruyu" götürür algısıyla yetişen neslin algısını "Bir yalan dört doğruyu götürür" algısı ve anlayışı ile değiştirmemiz gerekir. Bir yalan, iyilik, güven, sadakat ve huzur gibi dört temel doğruyu birden götürür.


Haydi arkadaşlar, Kamu ve özel sektör ayrımı olmaksızın verinin kullanıldığı her yerde, verinin bize söylediklerinden korkmadan istatistik bilimini "anahtar" veya "araç" olarak kullanmaya başlayalım.

Bu video, Cumhuriyet'in 100'üncü kuruluş yıldönümüne özgü başlattığım "Bireysel Gelişime Destek ve Cahillikle Mücadele" Projesi kapsamında hazırlanan istatistik konulu 3., toplamda ise 188. videosudur.


İstatistiğin tanımı, amacı ve kullanım alanları konulu videomu izlediğiniz için teşekkür eder, yolunuzun sürekli gelişim içinde kendinize ve çevrenize, milletinize ve insanlığa faydalı ve yararlı olacak şekilde akıl ve bilgi, sevgi ve merhamet, adalet ve hukuk, yardımlaşma ve işbirliği, güzel ahlak ve iman dolu olmasını dilerim


Konu ile ilgili video:




Güzel günler sana gelmez, sen onlara yürüyeceksin.


1. Yalın Yönetim ilgili diğer bilgileri Yazardan Direkt Yayınevi tarafından basılan "Yalın Yönetim ve Teknikleri: Soru ve Yanıtlarla" adlı kitabımda bulabilir, www.heryerdekitap.com ve amazon.com.tr adreslerinden sipariş vererek temin edebilirsiniz.

2. Ayrıca, www.freeleansixsigma.com web sayfamda Türkçe ve İngilizce Yalın Altı Sigma ile ilgili detaylı bilgilere ulaşabilirsiniz.

3. Yalın Yönetim ile ilgili kısa fakat öz ve açıklayıcı bilgileri içeren eğitici videolarımı "Dr.Bahtiyar EREN" YouTube kanalımda bulabilirsiniz. Videolarım İngilizce ve Türkçe olarak hazırlanmıştır.


Kalite dostu ve gönüllüsü olmanız ve kalmanız dileğiyle saygılarımı sunarım.

Dr.Bahtiyar EREN


Resim: www.pixabay.com


[1] https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-81485/ulusal-gosteri-toplantilari.html

Operations Research
CSSBB, CSSGB, CQE
(American Soceity of Quality-ASQ)

© 2019 by Bahtiyar EREN. Bu web sayfası Wix.com programı ile oluşturulmuştur.

Pictures are taken from https://pixabay.com