• Dr.Bahtiyar EREN

22. Altı sigma yönetimi nedir?

Updated: Feb 19

“Bir araya gelmek, bir başlangıçtır.

Bir arada bulunmak, bir gelişmedir.

Beraber çalışabilmek ise başarıdır.”

Henry Ford


Altı Sigma yönetimindeki sigma, σ, Yunan alfabesindeki bir harf olup istatistikte standart sapmayı temsil etmektedir. Standart sapma [1], örneklemi oluşturan verilerin örneklem ortalamasından ne kadar uzağa yayıldığını gösteren ölçüttür.

[1] Normal Dağılım Eğrisi Örneği


Normal dağılımda, ortalamadan sağa ve sola;

1σ uzaklık, örneklem veri setinin %68.2'ini (34.1 + 34.1=68.2), 2σ uzaklık, örneklem veri setinin yaklaşık %95.4'ünü (13.6 +68.2+13.6), 3σ uzaklık ise, örneklem veri setinin yaklaşık %99.7'sini (2.1+95.4+2.1) kapsar.

(Not:Bazı kaynaklarda, iki standart sapma için %95 ve üç standart sapma için ise %99.7 kullanılabilmektedir. Bu farklılıkların yuvarlamalardan meydana geldiği değerlendirilmektedir.)


Süreç ortalaması aynı fakat standart sapması farklı olan A ve B süreçlerini ele alalım. Standart sapması daha küçük olan A süreci, B sürecine göre doğal olarak %99.7'sine denk gelen 3σ içindeki örneklem verilerini daha dar alanda toplayacaktır. Altı sigma yönetiminde amaç, B sürecini A süreci gibi daha düşük standart sapmaya sahip olacak şekilde geliştirmektir.

A ve B süreçlerine ait Normal Dağılım Eğrileri

Ancak, adından da anlaşılacağı üzere Altı sigma yönetimi esasında ortalamadan 3σ değil 6σ uzaklığı içinde kalan verilerle ilgilenmektedir.


Altı standart sapmanın gösterimi

Altı sigma ile altı standart sapma aynı şey midir? diye sorduğunuzu duyuyorum. Cevabımız kısa ve net. Hayır, aynı şey değildir. Bu hesaplama ile ilgili ayrı detaylı bir eğitici video hazırlanarak kullanımınıza sunulacaktır.


Şimdilik sigma seviyelerinden hareket ederek altı sigma kavramını açıklamaya devam edelim. Sigma seviyesi, süreç sonucunda; üretilen ürün ve/veya hizmetin yüzde kaçının reddedildiğini (veya yüzde kaçının kabul edildiğini) ifade etmek için kullanılır. Sigma seviyelerine ilişkin tablo aşağıda sunulmuştur (Taghizadegan, 2006:17).

Sigma (σ) seviyelerine ait kabul ve hata yüzdeleri

Yukarıdaki sigma seviyelerine ait kabul ve hata yüzdeleri tablosunda görüldüğü üzere, sigma seviyeleri artıkça, örneklem sayısı önce 100’den 1.0000 ve 10.000 seviyelerine, daha sonra ise 100.000 ve 1.000.000 seviyelerine çıkmıştır.


Örneğin; “bir sigma seviyesi (1σ seviyesi)”nden “bir buçuk sigma seviyesine (1.5σ seviyesine)” çıkılabilmesi için hatalı ürün sayısının 69’dan 50’ye indirilmesi gerekiyor. Bu gelişim de yaklaşık %27.54’lük değişime ve gelişime denk gelmektedir


Değişim Yüzdesi: [(Son değer-İlk değer)/İlk değer]x100 = [(50-69)/69]x100 = %27.54.


Benzer şekilde

1.5σ'tan 2σ seviyesine çıkılması için hatalı ürün sayısının %38 gelişim ile 50’den 31’e,

2.0σ'den 2.5σ seviyesine çıkılması için hatalı ürün sayısının %48.4 gelişim ile 31’den 16’ya,

2.5σ'den 3σ seviyesine çıkılması için hatalı ürün sayısının %56.25 gelişim ile 16’dan 7’ye,

3.0σ'dan 3.5σ seviyesine çıkılması için hatalı ürün sayısının %57.14 gelişim ile 7’den 3’e,

3.5σ'dan 4σ seviyesine çıkılması için hatalı ürün sayısının %76.77 gelişim ile 30’den 7’ye,

4.0σ'dan 4.5σ seviyesine çıkılması için hatalı ürün sayısının %71.43 gelişim ile 7’den 2’ye,

4.5σ'dan 5σ seviyesine çıkılması için hatalı ürün sayısının %85 gelişim ile 20’den 3’e,

5.0σ'dan 5.5σ seviyesine çıkılması için hatalı ürün sayısının %86.67 gelişim ile 30’dan 4’e,

5.5σ'dan 6σ seviyesine çıkılması için hatalı ürün sayısının %92.50 gelişim ile 40’tan 3’e azaltılması gerekir.


Diğer deyişle;

❑ 2.5σ seviyesine kadar en az %35-%50 iyileşme,

❑ 2.5-3.5σ seviyeleri arasında en az %50-%60’lık iyileşme,

❑ 3.5-4.5σ seviyeleri arasında en az %75’lik iyileşme,

❑ 4.5σ seviyesinden sonrası için ise en az %85’lik iyileşme gerekli olduğu görülmektedir.


İş yapış ve çalışma kültüründen personelin eğitimine ve motivasyonuna kadar çok çeşitli alanlarda köklü ve yapısal değişikliklere gitmeden en az %50 artışı başarabilmek mümkün mü? Maalesef, mümkün değil! (Pratikte altı sigma projeleri ile %25-30 iyileşme hedeflenir) Özellikle 3.5σ'den yukarılara çıkıldıkça organizasyonun kabuk değiştirmesi, bambaşka bir görünüme sahip olması gerekmektedir.


Bu kadar yüksek değişim ve gelişim yüzdelerinin başarılabilmesi için ise hataların analiz edilerek neden ve nasıl hatalı üretim yapıldığının anlaşılması, sebeplerin bulunması ve giderilmesi, bir daha bu/benzer hataların tekrar edilmemesi için standartların oluşturulması ve kontrol mekanizmalarının tesis edilmesi gerekir. Bu tedbirler belki 2.5σ seviyesinden 3-3.5 belki 4σ seviyesine kadar bilimsel yönetim teknikleri ile performans artırabilir. Ancak, 4σ seviyesinden sonra bilim ve teknolojinin, bilgi sistemlerinin, otomasyonun kabiliyetlerinden faydalanılması gerekmektedir. Bu seviyeler dünya standardı olarak da adlandırıldığından iş yapış şekli dahil tüm yapının gözden geçirilmesi gerekmektedir.

Sonuç olarak, gelişim yüzdelerinin bulunulan herbir sigma seviyesi için performansın asgari %30-50 artırılabilmesi için sistemli ve programlı bir çalışma yapılması gerekmektedir. Bu gelişimi sağlayabilmek için de yönetim anlayışından iş yapış ve çalışma kültürüne, personelin eğitiminden motivasyonuna kadar çok çeşitli alanlarda köklü ve yapısal değişikliklere gidilmesine ihtiyaç duyulacaktır.


Şimdi altı sigma yönetimini tanımlama zamanı

Altı Sigma nedir? sorusunun tek bir tanımı bulunmamaktadır. Altı Sigmaya nereden baktığınıza bağlı olarak tanımı değişmektedir.

Altı Sigma; felsefe, analiz araçları bütünü, metot/yöntem (metodoloji) veya ölçüm (metric) kriterleri yönüyle tanımlanabilmektedir (Kubiak ve Benbow:2009-7).

Felsefe yönüyle Altı Sigma: Bu tanım, organizasyonda yürütülen tüm faaliyetlerin teorik olarak tanımlanabileceği, ölçülebileceği, analiz edilebileceği, iyileştirilebileceği ve kontrol edilebileceği felsefesine dayanmaktadır. Süreçlerin başarılı sayılabilmesi için girdi ve çıktıya ihtiyaç duyulmaktadır. Eğer sürecin girdileri kontrol edilebilirse, sürecin çıktılarının da kontrol edilebileceği öngörülmektedir. Bu yaklaşım genellikle “y = f(x)” olarak bilinmektedir.

Analiz araç ve teknikler kümesi yönüyle Altı Sigma: Bu tanım, süreç iyileştirme ve değişkenliğin azaltılması kapsamında kullanılabilecek sayısal ve sözel tekniklerin kullanılması felsefesine dayanmaktadır. Bu tekniklere örnek olarak, istatistiksel kalite kontrol, kontrol şemaları, hata türleri ve etkileri analizi, süreç haritalaması verilebilir. Altı Sigma kapsamında dahil edilecek analiz araçlarının, tekniklerin listesi üzerinde tam mutabakat yoktur, ancak sayılarının literatürde[2]30’un üzerinde konusunda bilgiler mevcuttur.

Yöntem (metodoloji) yönüyle Altı Sigma: Bu tanım, Altı Sigma’nın Tanımlama, Ölç, Analiz et, İyileştir, Kontrol et (TÖAİK) (Define, Measure, Analyze, Improve, and Control (DMAIC[3])) yönteminin adımlarına ve kurallarına uygun olarak uygulanması felsefesine dayanmaktadır. Bu yaklaşımda, problemin tanımlanmasından, problemi çözecek yöntemin geliştirilmesi ve uygulanmasına, uygulama sonucunun takip edilmesine kadar olan uzun bir süreç söz konusudur. DMAIC, Altı Sigmada kullanılan tek yöntem olmamasına rağmen en çok bilinen yöntemdir.

Ölçüt (metrics) yönüyle Altı Sigma: Bu tanım, üretilen mal ve hizmete ait bir milyon fırsattaki hata miktarı olasılığının 3.4 olması felsefesine dayanmaktadır.


Kubiak ve Benbow (2009:7), Altı Sigmayı bu açıklamalar çerçevesinde “hata tespitinden daha ziyade hatayı önlemeye yoğunlaşan somut ve veri temelli iyileştirme felsefesi” olarak tanımlanmıştır.

Altı Sigma, israfın ve değişkenliğin azaltılarak müşteri memnuniyetinin sağlanmasını ve somut sonuçların elde edilmesini hedeflemektedir. Bu yöntem değişkenliğin ve sapmanın olduğu her yer ve sektörde uygulanabilir. Bu uygulamalara da herkesin bilgisi ve tecrübesi dahilinde katılması arzu edilir.

Voehl (2014:10), Altı Sigmayı, “ürün ve hizmet üretim sürecindeki hataların ve değişkenliğin (variation) azaltılarak ürün ve hizmet çıktı kalitesinin artırılmasını hedefleyen yönetim stratejisi” olarak tanımlamıştır.

Ayrıca; Altı Sigmanın; çoğunlukla istatistiksel teknikler kullanarak maliyetin azaltılması ve kalitenin artırılmasını hedeflediğini, organizasyonların genellikle, Altı Sigma tekniğini uygulayabilmek için Altı Sigma konuda eğitim almış kişilerden oluşan bir yapıyı bünyede kurduğunu ve bu yapı marifetiyle faaliyetleri planladığı ve koordine ettiğini ifade etmiştir.

George (2002:16), Altı Sigmanın sadece bir yöntem olmadığını, aksine Altı Sigmanın;

❑ Organizasyonun kendisine, müşterilerine, ortaklarına ve paydaşlarına en iyi faydayı sürekli olarak sağlayan bir “sistem” olduğunu,

❑ Organizasyonun gerçekleştirdiği tüm süreç kabiliyetlerinin tanımlanması için kullanılan bir “ölçek” olduğunu,

❑ Organizasyonun mükemmele yakın bir seviyeye ulaşması için sürekli iyileştirme “hedefi” olduğunu ifade etmiştir.


Yukarıdaki açıklamalar çerçevesinde, Dr.Bahtiyar EREN “Altı Sigma, mükemmele yakın seviyeye ulaşıncaya kadar mal ve hizmet üretiminde değişkenliğin sürekli azaltılarak iyileşme sağlayan veri temelli ve müşteri merkezli bir yönetim sistemi, yönetim stratejisi, yönetim hedefi ve yönetim kültürüdür.” şeklinde tanımlanması tavsiye edilmiştir.

Bu noktada, Altı Sigma tanımı ve kalitenin boyutları dikkate alınarak ALTI SİGMA’yı oluşturan dokuz harfe karşılık gelecek şekilde ölçüm kriterine yoğunlaşılmıştır.


A-Arızamiktarını ve aksayan süreçelerini ölç, ort., sapma ve değişkenlik seviyesini belirle

L-Limitini ve kapasiteni ölç, ortalama, sapma ve değişkenlik seviyesini belirle

T-Tedarik süresini ölç, ortalama, sapma ve değişkenlik seviyesini belirle,

I-Iskarta[4]miktarını ölç, ortalama, sapma ve değişkenlik seviyesini belirle,


S-Süreçlerini ve süreçlerin sapmasını ölç, ort., sapma ve değişkenlik seviyesini belirle,

İ-İade miktarını ölç, ortalama, sapma ve değişkenlik seviyesini belirle,

G-Gecikmelerini ölç, ortalama, sapma ve değişkenlik seviyesini belirle,

M-Maliyetini ölç, ortalama, sapma ve değişkenlik seviyesini belirle,

A-Alışkanlıklarını ve Âdet (Ritüel)lerini ölç, ort., sapma ve değişkenlik seviyesini belirle.


Konu ile ilgili video:



Güzel günler sana gelmez, sen onlara yürüyeceksin.

Hz.Mevlana


1. Yalın Yönetim ilgili diğer bilgileri Yazardan Direkt Yayınevi tarafından basılan "Yalın Yönetim ve Teknikleri: Soru ve Yanıtlarla" adlı kitabımda bulabilir, www.heryerdekitap.com ve amazon.com.tr adreslerinden sipariş vererek temin edebilirsiniz.

2. Ayrıca, www.freeleansixsigma.com web sayfamda Türkçe ve İngilizce Yalın Altı Sigma ile ilgili detaylı bilgilere ulaşabilirsiniz.

3. Yalın Yönetim ile ilgili kısa fakat öz ve açıklayıcı bilgileri içeren eğitici videolarımı "Dr.Bahtiyar EREN" YouTube kanalımda bulabilirsiniz. Videolarım İngilizce ve Türkçe olarak hazırlanmıştır.


Kalite dostu ve gönüllüsü olmanız ve kalmanız dileğiyle saygılarımı sunarım.

Dr.Bahtiyar EREN


Kaynakça

[1] Standart Sapma: https://kanbanize.com/blog/normal-gaussian-distribution-over-cycle-time/ (Erişim Tarihi: 12 Şubat 2020) [2] https://www.isixsigma.com/tools-templates/ (Erişim Tarihi: 07 Haziran 2018) [3] DMAIC: Define (Tanımla), Measure (Ölç), Analyze (Analiz et), Improve (Kontrol et) ve Control (Kontrol et). Türkçe literatürde, genelde DMAIC karşılığı olarak Türkçe karşılıklarını baş harflerinden faydalanarak TÖAİK (Tanımla, Ölç, Analiz et, İyileştir ve Kontrol et) kullanılmaktadır.

[4] Türk Dil Kurumu Güncel Türkçe Sözlük “ıskarta” kelimesini, “herhangi bir nedenle değerini yitirmiş mal” olarak tanımlamaktadır.


George, L.Michael. (2002). Lean Six Sigma: Combining Six Sigma Quality with Lean Production Speed. New York: McGrawHill.

Kubiak. T.M., Benbow, D.W. (2009). The Certified Six Sigma Black Belt. Wisconsin: ASQ Quality Press.

Taghizadegan, Salman. (2006). The Essentials of Lean Six Sigma. New York: Elsevier.

Voehl, Frank., Harrington, H.James, Mignosa, Chuck., Charron, Rich. (2014). The Lean Six Sigma Black Belt Handbook: Tools and Methods for Process Acceleration. Florida: CRC Press.

39 views
Operations Research
CSSBB, CSSGB, CQE
(American Soceity of Quality-ASQ)

© 2019 by Bahtiyar EREN. Bu web sayfası Wix.com programı ile oluşturulmuştur.

Pictures are taken from https://pixabay.com