• Dr.Bahtiyar EREN

2. Kalite Yönetiminde "Gizli Fabrika (Hidden Factor) Nedir?

Updated: Nov 14, 2019

Kalite yönetiminde sıklıkla kullanılan İngilizce Hidden Factory kavramı, ilk defa Kalite Gurusu kabul edilen Dr.Armand Feigenbaum tarafından ortaya atılmıştır. İngilizce Hidden Factory kavramı, Türkçeye Gizli Fabrika olarak çevrilebilir.



Kalite Yönetiminde Gizli Fabrika

Bu blog yazımda, Gizli Fabrika ile ilgili çalışmalarımı sizlerle paylaşacağım.


Günümüzde mal ve hizmet üretmek için kurulan organizasyonların amacı; kar elde etmek, gelirlerini yükseltmek ve pazar paylarını artırmaktır. Organizasyonlar gerek üretim esnasında gerekse üretimden sonra müşterinin şikâyeti/geri bildirimi sonrasında kendilerinden kaynaklanan hataları düzeltmektedir.

Kalite konusunda otorite olan Dr.Armand Feigenbaum, her organizasyonun, yaklaşık %15 ila %40 arasındaki personel, zaman, malzeme gibi kaynaklarını müşteri şikayetine esas olan hataları tespit etmek, düzeltmek ve sistemi iyileştirmek için ayırdığını tespit etmiştir.

Benzer şekilde George (2002:7), söz konusu tespitlerin günümüzde de geçerli olduğunu, yavaş işleyen süreçlerin hatalara meyilli olduğunu, en büyük iyileştirmelerin bu yavaş işleyen süreçlerin hızlandırılarak elde edildiğini, süreçlerdeki hataların düzeltilmesi için çok büyük kaynak ayrıldığını ifade ederek desteklemiştir. George (2002:7), bu konuda, doğrudan mal ve hizmet üretiminde kullanılan kaynakların iki ila dört katının sabit maliyetlere ve düşük kalite maliyetlerine ayrıldığını ifade etmiştir.


Mal ve hizmet üretimine doğrudan yapılan (diğer deyişle müşterinin istekleri için yapılanlar) faaliyetler haricinde kalan tüm faaliyetlere ait maliyetler için ilk defa Dr.Feigenbaum, İngilizce hidden factory (gizli fabrika)” kavramını kullanmıştır.

Bu kavram ile şirketin mal ve hizmet üretimi esnasında veya mal ve hizmetin müşteriye teslim edilmesinden sonra ortaya çıkan hata ve aksaklıkların düzeltilmesi için harcadığı kaynakların (personel, para, malzeme, zaman vb.) tamamı kastedilmektedir. Bu kavramın Türkçe karşılığı “gizli fabrika”dır.

Ancak, bu kavramın Türk yöneticiler ve çalışanlar arasında daha iyi anlaşılabilmesi için “bal yapmayan arı kovanı” şeklide kullanılmasının daha uygun olacağı değerlendirilmektedir.


Bal yapmayan arı kovanı” denilmesinin en büyük gerekçesi, hata ve aksaklıkların çok olması, bu hataların giderilmesi için çok çalışılması, karşılığında organizasyon giderlerinin ve kalite maliyetinin artması, bir dönem sonra üretilen ürün ve hizmetin fiyatına bu maliyetin eklenmesi ve müşterilere bir öncekinden daha pahalı olacak şekilde sunulmasıdır. Burada arı gibi çok çalışılmış, ancak sonucunda “bal” yani müşterinin faydasına bir şey ortaya çıkmamıştır.

Organizasyonlar kaynaklarını belirlemiş olduğu hedefler doğrultusunda doğru şekilde kullandığı sürece verimlilik, tersi durumunda ise verimsizlik söz konusu olacaktır. Örgüt yöneticileri verimlilik ve verimsizlik durumlarını eğer sorunlar görünürde ise tespit etmede genelde başarılıdır. Yöneticiler arasında asıl üstünlük, görünmeyen veya fark edilmeyen verimsizliklerin tespit edilmesinde ortaya çıkar. Hata ve aksaklıklar oluşmadan önce ürün ve hizmetin doğru üretilmesi ile hata ve aksaklık oluşmayacaktır. Doğru üretilen mal ve hizmetlerin doğru üretilip üretilmediğinin kontrolü ise en az düzeyde olacaktır.


Yalın yönetim, müşteri memnuniyeti sağlayan unsurlara veya bu benzetmede kullanılan “bal”a dokunan unsurlara odaklanacak, diğer unsurları ya ortadan kaldıracak ya da en aza indirecektir.


Yalın Yönetim ilgili diğer bilgileri Yazardan Direkt Yayınevi tarafından basılan "Yalın Yönetim ve Teknikleri: Soru ve Yanıtlarla" adlı kitabımda bulabilirsiniz. Kitabımı www.heryerdekitap.com ve amazon.com.tr adreslerinden sipariş vererek temin edebilirsiniz.


Ayrıca, www.freeleansixsigma.com web sayfamda Türkçe ve İngilizce Yalın Altı Sigma ile ilgili detaylı bilgilere ulaşabilirsiniz.


Yalın Yönetim ile ilgili kısa fakat öz ve açıklayıcı bilgileri içeren eğitici videolarımı "Dr.Bahtiyar EREN" YouTube kanalımda bulabilirsiniz. Videolarım İngilizce ve Türkçe olarak hazırlanmıştır.





Kalite bir eylem değil, bir alışkanlıktır.

Aristoteles



Kalite dostu olmanız ve kalmanız dileğiyle saygılarımı sunarım.

Dr.Bahtiyar EREN

George, L.Michael. (2002). Lean Six Sigma: Combining Six Sigma Quality with Lean Production Speed. New York: McGrawHill.


Image: https://www.flickr.com/photos/93396777@N04/8491407782/

23 views
Operations Research
CSSBB, CSSGB, CQE
(American Soceity of Quality-ASQ)

© 2019 by Bahtiyar EREN. Bu web sayfası Wix.com programı ile oluşturulmuştur.

Pictures are taken from https://pixabay.com