• Dr.Bahtiyar EREN

18. Kırık Camlar Teorisi (Küçük bir hatadan bir şey olur mu olmaz mı?)


Benim gözümde hiçbir şey yoktur; ben yalnız liyakat âşığıyım.

Gazi Mustafa Kemal ATATÜRK

(Yusuf Ziya Özer, T.T.K. Belleten, Sayı: 10, 1939, s. 286)


Yılanın başı küçükken ezilir.

Türk Atasözü


Kırık Cam Teorisinin Yaratıcısı[1]. : Stanford Üniversitesinden Psikolog Philip Zimbardo,

Teorinin oluştuğu yıl: 1969

Teorinin makale hale getirilişi: Teori olarak 1982 yılında sosyal bilimciler James Q. Wilson ve George L. Kelling tarafından makale olarak sunulmuştur.

Teorinin uygulama yeri: Amerika'nın en batısı (Palo Alto) ve en doğusunda yer alan (Bronx) şehirlerine plakasız, aynı model ve marka araba, kaputu açık bir şekilde bırakıldan sonra toplumun davranışları gözlemlenmiştir. (Bronx ve Palo Alto şehirleri arasındaki mesafeye arabayla 45 saat, uçakla ise 6 saattir.

Teorinin konusu:

(1) Amerika'nın en kalabalık mahallelerinden birisi olan Bronx'te ilk gelen grup (bir anne-baba ve bir çocuk) radyatör ve aküyü almıştır. Daha sonra arabanın camı kırılmış, lastikler sökülmüş, araba ne var ne yok alınmıştır. Araba bir haftada kullanılamaz bir hale gelmiştir.

(2) Beklediğiniz gibi gelir seviyesi yüksek mahallede, ön kaputu açık bırakıldığı şekilde bir hafta boyunca öylece durmuş. Kimse arabaya zarar vermeye yeltenmemiş. İlk önce, Psikolog Philip Zimbardo eline çekici alıp arabaya vurmuş. Bunu gören mahalle halkı, arabayı talan etmeye başlamış ve kısa sürede araba kullanılmaz hale gelmiştir.


Psikolog Philip Zimbardo'nun Değerlendirmeleri:

✒︎ Geliri düşük yerlerde olması beklenen ancak gelir düzeyi yüksek yerlerde ise olmaması Her iki şehirdeki olayda, arabaya zarar veren "yetişkin" kişilerin ortak özelliğinin iyi giyimli, dış görünüşü saygı uyandıran, bakımlı kişiler olduğu tespit edilmiştir.

✒︎ Suçun yoğun olarak işlendiği Bronx gibi şehirlerde kanun dışı davranışlara insanların kayıtsız kalmasının normal olduğunu, bu kayıtsızlığın suçun hızla yayılmasını kolaylaştırdığı görülmüştür.

✒︎ Eğer Palo Alto gibi gelir düzeyi yüksek yerlerde de insanlar, hatalara kayıtsız kalır ve bu kayıtsızlık yaygınlaşırsa, orada da yaşam kalitesinin düşeceği, suçluluk oranının artacağı öngörülmüştür.


Teorinin açıklaması:

Birkaç kırık penceresi olan bir bina düşünün. Camlar tamir edilmemişse vandallar birkaç cam daha kırmaya meyillidir. Sonunda bina boş ise tüm camları kırılabilir, gecekonduysa belki de yangın dahi çıkarabilirler.

Ya da bir kaldırım düşünün. Burada bazı çöpler birikir. Yakın zamanda bu çöpler daha fazla birikir. Sonunda buradaki restoranlar, hatta paket servis yapan insanlar bile çöpleri araba ile poşetler halinde getirerek buraya atarlar.


Teorinin Yaygınlaşması: 1985 yılında New York Ulaştırma Birimi, Broken Windows'ın yazarı George L.Kelling'i danışman olarak işe aldı. 1990 yılında,William J.Bratton New York Şehir Ulaşım Polis Müdürü oldu. Bratton, Kelling'in bilgisine güvendi ve O'ndan "mentor" olarak faydalandı.

Cumhuriyetçi Vali Rudy Giuliani, 1993 yılında seçilince Bratton, New York şehrinin polis müdürü olarak atadı.

2001 yılında yapılan çalışma sonuçlarına göre New York şehrinden suç oranlarının büyük oranda azaldığı tespit edilmiştir.


Teoriden ve uygulamasından öğrendiklerimiz [2]:

1. Bulunduğunuz çevre size sosyal işaret gönderir. Suçu işleyecek olan kişi uygunsuz durumu görür ve düzeltilmediğini anlarsa buradan sosyal işareti alır.

Suça veya hataya karşı toplumun tepkisi az veya yok ise o toplumda suç işlenmeye başlanır ve artarak devam eder. (Sosyal işaret Social signaling). Bu durum toplum için olduğu kadar içinde bulunduğunuz organizasyon için de geçerlidir.

2. Yaşadığınız ortam ve çevre sizinle konuşur. Bir binada "kırık cam" olması ve değiştirilmemesi, binanın umursanmadığı, binayı umursayan bir kişinin olmadığı topluma fısıldanır. Suç işleyecekler bu işaretleri çok güzel görür ve duyar. Üst yönetimin tepkileri, önem verdiği hususlar ve aldığı kararları, uygulama şekli, ödül-ceza yaklaşımı tüm topluma ve organizasyona "mesaj" gönderir. Nasıl ve hangi mesajı göndermek istiyorsanız öyle davranmalısınız.

3. Suçun çapı ve çeşitliliği artar. Küçük bir "Kırık cam" suçu, eğer zamanında düzeltilmezse bir kartopu misali büyür, suçun çapı genişler ve kapsamı ve çeşitliliği artar.

4. "Küçük cam suçu" eninde sonunda insanları etkiler. Suç veya hata miktarı, çeşidi artan bir erde mahalle sakinin huzuru kaçar. Mahalle sakinleri toplumun sorunlarından uzaklaşır, kendi içine kapanır, çevreye yaşama kalitesi düşük insanlar yerleşir, mahalle kültürü değişir ve sakinler çareyi yeni bir yere taşınmakta bulur. Toplum veya organizasyon kültürü istenmedik yönde değişiyorsa yönetim olarak çok geç kalmadan harekete geçilmelidir.

5. Suçu ve suçluyu gördüğümüz yerde ezelim fikri iyi bir uygulama olmayabilir. Suça ve suçlulara "sıfır tolerans" gösterilmesinden daha ziyade kamu huzurunu sağlayan güce takdir yetkisini etkin olarak kullanmasını sağlayacak teknikleri öğretelim. Toplumla veya organizasyon çalışanları ile diyalog kurulmasının önemini küçümsemeyelim. Topluma ve faaliyetlere nezaret ederek suçun veya hatanın olma ihtimalini azaltalım. Topluma da "İhtiyaç duyduğunuzda yayınındayız ve yardımınıza hazırız" mesajı verelim.

6. Doğru değerini kaybetmez ama değerini bulması zaman alabilir. 1969 yılında ortaya konan "Kırık Cam Teorisi" meyvesini 1985'li yıllardan itibaren vermeye başlamıştır.


Sonuç olarak;

Organizasyonlar da tıpkı toplumlar gibi çalışanlarına mesaj gönderir.

Yöneticiler hataya veya suça kayıtsız veya geç kaldıklarında öncelikle hata yapmaya meyilli çalışanlarının göreceği ve duyacağı şekilde organizasyonun duvarlarına çok güçlü mesaj gönderirler.

Eğer zamanında önlem alınmazsa bu mesajı tüm organizasyon çalışanları kısa sürede alır ve bundan sonra da söylenen mesajları duymaz. Çünkü insanoğlu gördüğüne ve duyduğuna inanır.

Organizasyonda "küçük bir kırık cam" düzeltilmezse artar. Bu da nitelikli çalışan ve yöneticilerin organizasyondan ilk fırsatta ayrılmalarına neden olur.

"Küçük bir hatadan bir şey olurmuş", "Bir kereden çok şey olurmuş" diyerek hataların ve eksiklerin kök nedenine odaklanın,

"Küçük hata ve suçu" hemen cezalandırmadan önce

Neden oldu?,

Gerekli tedbirler alındı mı?,

Çalışanlar bu konuda eğitildi mi?,

Kontrol planı hazırlandı mı? gibi hususları ekibinizle konuşun.


Ayrıca, doğru fikir gidicek kırk kapı bulur, önemli olan sizin kapınıza geldiğinde onu içeri almanızdır. Sürekli gelişime imkan verecek "doğru fikirlerin" tespit edilmesi ve uygulanması için, yılan başının küçükken uygun şekilde ezilmesi için,

✒︎ Önyargınızı sıfırlayın,

✒︎ Gözünüzü ve kulağınızı dört açın,

✒︎ Ekibinizi liyakatli kişilerden oluşturun,

✒︎ Çevrenizde olup biteni gözetin,

✒︎ Küçük hatalara kayıtsız kalmayın.


Konu ile ilgili video:




Güzel günler sana gelmez, sen onlara yürüyeceksin.

Hz.Mevlana


1. Yalın Yönetim ilgili diğer bilgileri Yazardan Direkt Yayınevi tarafından basılan "Yalın Yönetim ve Teknikleri: Soru ve Yanıtlarla" adlı kitabımda bulabilir, www.heryerdekitap.com ve amazon.com.tr adreslerinden sipariş vererek temin edebilirsiniz.

2. Ayrıca, www.freeleansixsigma.com web sayfamda Türkçe ve İngilizce Yalın Altı Sigma ile ilgili detaylı bilgilere ulaşabilirsiniz.

3. Yalın Yönetim ile ilgili kısa fakat öz ve açıklayıcı bilgileri içeren eğitici videolarımı "Dr.Bahtiyar EREN" YouTube kanalımda bulabilirsiniz. Videolarım İngilizce ve Türkçe olarak hazırlanmıştır.


Kalite dostu ve gönüllüsü olmanız ve kalmanız dileğiyle saygılarımı sunarım.

Dr.Bahtiyar EREN


Resim: https://images.app.goo.gl/YLXdzF5TmMxUFESj8 (Erişim Tarihi: 29 Ocak 2020)

[1] https://tr.wikipedia.org/wiki/K%C4%B1r%C4%B1k_camlar_teorisi (Erişim Tarihi: 02 Şubat 2020)

[2] https://en.wikipedia.org/wiki/Broken_windows_theory (Erişim Tarihi: 02 Şubat 2020)

[3] Türk Dil Kurumu Sözlüğü. (Büyüyeceği belli olan her tehlike daha en başta önlenmeli, düşman güçlenip büyük zarar verecek duruma gelmeden tedbir alınmalıdır.)


2 views
Operations Research
CSSBB, CSSGB, CQE
(American Soceity of Quality-ASQ)

© 2019 by Bahtiyar EREN. Bu web sayfası Wix.com programı ile oluşturulmuştur.

Pictures are taken from https://pixabay.com