• Dr.Bahtiyar EREN

17. Bilginin seviyeleri (Bloom's Taxonomy) ve bu seviyelerdeki eylemler nelerdir?

Updated: Sep 24

Türk milletinin yürümekte olduğu ilerleme ve medeniyet yolunda,

elinde ve kafasında tuttuğu meşale, müspet ilimdir.

1923 (Atatürk’ün S.D.II, s. 275)


"Bilgi" kavramı, Türk Dil Kurumu sözlüğünde özetle;

1. İnsan aklının erebileceği olgu, gerçek ve ilkelerin bütünü, bili, malumat.

2. Öğrenme, araştırma veya gözlem yolu ile elde edilen gerçek, malumat, vukuf:

3. İnsan zekâsının çalışması sonucu ortaya çıkan düşünce ürünü, malumat, vukuf.

4. Genel olarak ve ilk sezi durumunda zihnin kavradığı temel düşünceler şeklinde açıklanmaktadır.


Tanımdan görüleceği üzere "bilgi"nin yerleşmesi için zihinsel faaliyet, duygu ve hareket ile desteklenmesi gerekmektedir. İşte bu üç boyut (Zihinsel, Duygusal ve Davranışsal üç boyut), eğitim psikoloğu olan Dr. Benjamin Bloom liderliğinde oluşturulan çalışma grubunun çalışmaları sonucunda 1956 yılında bulunmuştur [1].



1956 yılında bulunan ve İngilizce Cognitive (Bilişsel veya zihinsel), Affective (Duygusal veya tutumsal) ve Psychomotor (Fiziksel beceri) kavramları günümüzde Knowledge (bilgi), Skills (Beceri) ve Attitudes (Tutum) olarak değişikliğe uğramıştır.

(KSA kısaltması, Knowledge, Skills and Attitudes kelimelerinin baş harflerinden oluşmaktadır.)


Herhangi bir eğitimde eğitime alınanların bilişsel (zihinsel beceri), duyuşsal (duygusal beceri) veya psikomotor (davranışsal beceri) durumlarından en az birinde eğitimin hedefleri doğrultusunda bir değişiklik yapılması hedeflenir.


Tutumsal ve Psikomotor boyutları kısaca aşağıdaki şekillerde anlatılmıştır.




Size "Bilgi nasıl kazanılır?" veya "Sahip olduğunuz bilgiyi nasıl kazandınız?" diye sorsam cevabınız ne olurdu? Sahip olduğunuz bilgiyi "Kimden, nereden, nasıl, ne zaman, niçin vb. soruları sorduğunuzda" cevabınızın bir yerinde mutlaka "eğitim" olacaktır. (Eğitimin tanımı: Bireyin davranışlarında kendi yaşantısı yoluyla kasıtlı olarak istendik yönde değişiklik meydana getirme sürecidir.)


Zihinsel bilgi seviyeleri de benzer şekilde ilk hali ile son hali özü değişmemek şartıyla aşağıdaki gibi küçük değişikliğe gitmiştir.


Orijinal Hali (isim formunda) Günümüzdeki Hali (fiil formunda)

Evaluation (Değerlendirme) Creating (Yaratma)

Synthesis (Sentezleme) Evaluating (Değerlendirme)

Analysis (Analiz yapma) Analyising (Analiz yapma)

Application (Uygulama) Applying (Uygulama yapma)

Comprehension (Anlama) Understanding (Anlama)

Knowledge (Bilgi) Remembering (Hatırlama)


Tablo 1'de görüldüğü üzere, bilgi seviyeleri aşağıdan yukarıya doğru (Hatırlama seviyesinden Yaratma seviyesine) çıkıldıkça zorlaşmaktadır. Literatürde bu durumu vurgulama için Düşük Seviye Düşünme Becerileri (Lower Order Thinking Skills-LOTS) ve Yüksek Seviye Düşünme Becerileri (Higher Order Thinking Skills-HOTS) kavramları kullanılmaktadır [2,3]. Literatürde LOTS ve HOTS seviyeleri keskin bir şekide ayrıldığını gösteren şekiller olduğu kadar "Uygulama" seviyesini ortak küme yapan gösterimler de mevcuttur. Ben ikincisini daha çok tercih ediyorum. Çünkü "yapan adamın bilen adamdan her zaman daha avantajlı ve önde olduğunu düşünüyorum.



Amerikan Kalite Derneği (American Society of Quality-ASQ) bu bilgi seviyelerini vermiş olduğu Altı Sigma Yeşil Kuşak ve Kara Kuşak, Kalite Mühendisliği gibi sertifikasyon sınavlarında kullanmaktadır. Diğer deyişle, sertifika konusunda adayın en az ne kadar bilmesi gerektiğini bu Bloom bilgi seviyelerine bakarak belirlemektedir.


Herbir bilgi seviyesinde hangi eylemlere ihtiyaç duyulduğunu bilmek, seviyeler arasındaki farkın daha iyi anlaşılmasını sağlayacaktır [4] (Bu eylemler Andrew Churches tarafından düzenlenmiştir).


Hatırlama (Remember) kapsamına alınabilecek eylemler:

Sayfa işareti koyma (bookmarking), maddeleme (bullet pointing), tanımlama (defining), tasvir etme (describing), çoğaltma (dublicating), tercih etme (favouring), bulma (finding), internette google arama motoru ile arama (googling), altını çizme (highlighting), belirleme (identifying), isimlendirme/etiketleme (labeling), beğenme (liking), dinleme (listening), listeleme (listing), işaretleme (locating), eşleştirme (matching), ezberleme (memorizing), isim koyma (naming), örgütlenme (networking), numaralandırma (numbering), alıntı yapma (quoting), anımsama (recalling), okuma (reading), nakletme (reciting), tanıma (recognizing), kaydetme (recording), tekrarlama (repeating), veriyi sorgulama (retrieving), arama (searching), seçme (selecting), çetvelleme (tabulating), söyleme (telling) ve görselleştirme (visualising).


Anlama (Understanding) kapsamına alınabilecek eylemler:

Detaylı arama (advanced search), notlandırma (annotating), ilişkilendirme (associating), bağlaç kullanarak arama (boolean search), sınıflandırma (categorizing), yorum yapma (commenting), karşılaştırma (comparing), çelişen noktaları bulma (contrasting), dönüştürme (converting), gösterme (demonstrating), tasvir etme (describing), ayrım yapma (differentiating), tartışma (discussing), keşfetme (discovering), ayırt etme (distinguishing), tahmin etme (estimating), örnekleme (exemplifying), açıklama (explaining), belirtme (expressing), genişletme (extending), toplama (gathering), genelleme (generalizing), gruplama (grouping), belirleme (identifying), belirtme (indicating), çıkarım yapma (inferring), yorumlama (interpreting), günlüğe kaydetme (journalling), farklı ifade etme (paraprashing), öngörme (predicting), ilişkilendirme (relating), üye olma (subscribing), özetleme (summarizing), işaretleme/markalama (tagging) ve tweetleme (tweeting).


Uygulama (Applying) kapsamına alınabilecek eylemler:

Rol yapma (acting out), yönetme (administering), uygulama (applying), açık seçik söyleme (articulating), hesaplama (calculating), yerine getirme (carrying out), değiştirme (changing), grafikleştirme (charting), seçme (choosing), toplama (collecting), tamamlama (completing), programlama/hesaplama (computing), inşa etme (constructing), gösterme (demonstrating), kararlaştırma (determining), sergileme (displaying), inceleme (examining), yürütme (executing), açıklama (explaining), yerine getirme/uygulama (implement), mülakat yapma (interviewing), yargılama (judging), derleme/düzenleme (editing), deneyimleme (experimenting), bilgisayar korsanlığı yapma (hacking), doldurma (loading), işletme (operating), boyama (painting), oyun oynama (playing), hazırlama (preparing), sunma (presenting), koşma (running), paylaşma (sharing), taslak çizme (sketching), yükleme (uploading) ve kullanma (using).


Analiz etme (Analyzing) kapsamına alınabilecek eylemler:

Reklam yapma (advertising), değer biçme (appraising), atfeme (attributing), parçalarına ayırma (breaking down), hesaplama (calculating), sınıflandırma (categorizing), tasnif etme (classifying), karşılaştırma (comparing), sonuçlandırma (concluding), çelişen noktaları bulma (contrasting), ilişkilendirme (correlating), çözümleme (deconstructing), çıkarım yapma (deducing), ayrım yapma (differentiating), ayrımcılık yapma (discriminating), bölme (dividing), ayırt etme (distinguishing), tahmin etme (estimating), açıklama (explaining), resimle/şekille gösterme (illustrating), çıkarım yapma (inferring), bütünleştirme (integrating), ilişkilendirme/irtibatlandırma (linking), ezme (mashing), zihin haritalama (mind mapping), sipariş verme/sıralama (ordering), düzenleme (organizing), özetleme (outlining), planlama (planning), gösterme (pointing out), önceliklendirme (prioritizing), sorgulama (questioning), ayırma (separating), yapılandırma (structuring) ve anket yapma (surveying).


Değerlendirme (Evaluating) kapsamına alınabilecek eylemler:

Tartışma (arguing), değer biçme (assessing), denetleme (checking), eleştirme (critisizing), yorum yapma (commenting), sonuçlandırma (concluding), dikkat alma (considering), ikna etme (convincing), eleştirme (critiquing), müzakere etme (debating), savunma (defending), farketme (detecting), yorumlayarak aktarma (editorializing), deneyimleme (experimenting), derecelendirme (grading), hipotez kurma (hypothesizing), yargılama (judging), meşrulaştırma/haklı çıkarma (justifying), ölçme (measuring), yatıştırma (moderating), gözlemleme (monitoring), örgütlenme (networking), ikna etme (persuading), ilan etme (posting), öngörme (predicting), derecelendirme (rating), tavsiye etme (recommending), yansıtma (reflecting), farklı açıdan bakma (reframing), gözden geçirme (reviewing), düzeltme (revising), puanlama (scoring), destekleme (supporting), test etme (testing) ve doğrulama (validating).


Yaratma (Creating) kapsamına alınabilecek eylemler:

Uyarlama (adapting), canlandırma (animating), blog metni yazma (blogging), inşa etme, yapma (building), işbirliği yapma (collaborating), besteleme (composing), inşa etme (constructing), tasarlama (designing), geliştirme (developing), akıl etme (devising), yöneltme (directing), kolaylaştırma (facilitating), filme çekme (filming), formülleştirme (formulating), birleştirme (integrating), icat etme (inventing), liderlik yapma (leading), yapma (making), yönetme (managing), karıştırma/tekrar karıştırma (mixing/remixing), tadil etme (modifying), pazarlık yapma (negotiating), neden olma/başlatma (originating), nutuk çekme (orating), planlama (planning), internette yayın hazırlama (podcasting), üretme (producing), programlama (programming), kitap/dergi vb. bastırma (publishing), rol yapma (roleplaying), benzetim (simulating), problem çözme (solving), yapılandırma (structuring), video blogu hazırlama (video blogging), wikipedia'ya içerik sağlama (wiki building) ve yazma (writing)


Dikkatinizi çekme istediğim bir konu daha var. O da bilgi seviyeleri "siyah-beyaz" gibi keskin hatlarla ayrılmadığıdır.


Örneğin;

Hatırlama ve Anlama seviyelerinde, belirleme (identifying),

Anlama ve Uygulama seviyelerinde, gösterme (demonstrating),

Uygulama ve Analiz seviyelerinde, hesaplama (calculating),

Analiz ve Değerlendirme seviyelerinde, tahmin etme (estimating) ve öngörme (predicting),

Değerlendirme ve Yaratma seviyelerinde, yorumlayarak aktarma (editorializing) ve blog metni yazma (blogging) gibi aynı/benzer eylemler bilgi seviyelerinde yer almaktadır.


Dünyada her şey için, maddiyat için, maneviyat için, hayat için, muvaffakiyet için en hakikî yol gösterici ilimdir, fendir. İlim ve fennin dışında kılavuz aramak gaflettir, bilgisizliktir, doğru yoldan sapmaktır.

1924 (Atatürk’ün M.A.D., s. 19; M.E.İ.S.D.I, s. 21)


[Muvaffakiyet: Başarı,

Hakiki: Gerçek,

Gaflet: Çevresinde olup bitenlerin farkına varamama durumu, aymaza yakışacak durum, gafillik, dalgı, aymazlık] [5]


Zihinsel öğrenme seviyeleri nerede kullanılır ve bu seviyelerde yukarı çıkmak için ne yapmalıyız? diye iki soru sorduğunuzu duyuyor gibiyim.

Bir kişiye "Bir konunun nesini ne kadar, nasıl, hangi detayda" öğretmek istediğinizi belirlerken bu seviyeleri dikkate almalısınız. Örneğin, ABD Kalite Derneği gibi birçok uluslararası kuruluşun vermiş olduğu sertifikaların sınav soruları bu zihinsel öğrenme seviyelerine göre belirlenir.


Atatürk'ün 1923 yılında, Dr.Blooom'dan tam 33 yıl önce söylediği söz ile KSA ilişkisini dikkatinize sunuyorum.


Attitude (Tutum) boyutu: Türk milletinin yürümekte olduğu ilerleme ve medeniyet yolunda

Skills (Beceri) boyutu: elinde

Knowledge (Bilgi) boyut: kafasında tuttuğu meşale pozitif bilimdir.


Dr.Benjamin Bloom ve ekibinin ATATÜRK'ten ilham aldığını söylemek çok iddiaalı bir görüş olur. Ama Atatürk, 1925 yılında Türk milletine hedefi çok net göstermiştir.


Dünyada her şey için, maddiyat için, maneviyat için, hayat için, muvaffakiyet için en hakikî yol gösterici ilimdir, fendir. İlim ve fennin dışında kılavuz aramak gaflettir, bilgisizliktir, doğru yoldan sapmaktır.


Sonuç olarak,

✒︎ Yaşadığımız yüzyılın en önemli çarpan faktörlerinden birisi de "bilgi"dir.

✒︎ Eğitim çıktılarının bilişsel, duygusal ve fiziksel boyutta bilimsel olması, eğitimin kendisinin bilimsel olmasına bağlıdır.

✒︎ Bu yüzden, bilginin kendisi de, üretildiği eğitim de, verilen eğitimin sınavının hazırlanması ve uygulanması da "liyakatli" kişi ve kurumlar marifetiyle yapılmalıdır.


Çağdaş batı medeniyetini yakalamak ve geçmek için; tek şansımız

✒︎ Güncel bilgiye dayalı bilim ve teknoloji seviyemizi yükseltmek


Bilginin dışında başka yol aramamak için herhangi bir konudaki bilgimizi

"Hatırlama" seviyesinden "Anlama" seviyesine,

"Anlama" seviyesinden ve "Uygulama" seviyesine

"Uygulama" seviyesinden "Analiz" seviyesine,

"Analiz" seviyesinden "Değerlendirme" seviyesine,

Değerlendirme" seviyesinden ise "Yaratma" seviyesine çıkarmak

Yani, Herhangi bir konudaki bilgi seviyemizi sistemli çalışarak sürekli yükseltmek ve korumak


Yükselen bilgi, bilim ve teknolojik seviyemizi de günlük yaşantımızda ve kararlarımızda kullanmak hayatımızın özünü oluşturmalıdır.



Konu ile ilgili


Seslendirmeli video:


Seslendirmesiz video (Siz okuyun videosu)




Güzel günler sana gelmez, sen onlara yürüyeceksin.

Hz.Mevlana


1. Yalın Yönetim ilgili diğer bilgileri Yazardan Direkt Yayınevi tarafından basılan "Yalın Yönetim ve Teknikleri: Soru ve Yanıtlarla" adlı kitabımda bulabilir, www.heryerdekitap.com ve amazon.com.tr adreslerinden sipariş vererek temin edebilirsiniz.

2. Ayrıca, www.freeleansixsigma.com web sayfamda Türkçe ve İngilizce Yalın Altı Sigma ile ilgili detaylı bilgilere ulaşabilirsiniz.

3. Yalın Yönetim ile ilgili kısa fakat öz ve açıklayıcı bilgileri içeren eğitici videolarımı "Dr.Bahtiyar EREN" YouTube kanalımda bulabilirsiniz. Videolarım İngilizce ve Türkçe olarak hazırlanmıştır.


Kalite dostu ve gönüllüsü olmanız ve kalmanız dileğiyle saygılarımı sunarım.

Dr.Bahtiyar EREN


Resim: https://images.app.goo.gl/YLXdzF5TmMxUFESj8 (Erişim Tarihi: 29 Ocak 2020)

[1] http://www.nwlink.com/~donclark/hrd/bloom.html (Erişim Tarihi: 29 Ocak 2020)

[2] https://images.app.goo.gl/bCJsYn2YRN7WvEAb8 (Erişim Tarihi: 30 Ocak 2020)

[3] https://images.app.goo.gl/53idGTBbe2ebUpBu9 (Erişim Tarihi: 30 Ocak 2020)

[4] https://www.wabisabilearning.com/blog/download-blooms-digital-taxonomy-verbs-poster (Erişim Tarihi: 29 Ocak 2020)

[5] Türk Dil Kurumu Sözlüğü.


106 views
Operations Research
CSSBB, CSSGB, CQE
(American Soceity of Quality-ASQ)

© 2019 by Bahtiyar EREN. Bu web sayfası Wix.com programı ile oluşturulmuştur.

Pictures are taken from https://pixabay.com