• Dr.Bahtiyar EREN

16. İstatistiğin tanımı, amacı ve kullanım alanları

Bu çalışmamda, istatistiğin tanımı, amacı ve kullanım alanları kısaca açıklanmış, istatistik bilimininde "veri" kavramının önemi vurgalanmıştır.


Yalanlar, lanetli yalanlar ve istatistik

Anonim


"Yalancının mumu yatsıya kadar yanar" diyen Atalarımız "Söylenen söz yalansa durum çok geçmeden anlaşılır" anlamına gelen uyarısını yalancı çoban vasıtasıyla bize çok önceden yapmıştır.


İstatistiğin kısa tanımı: İstatistik, verilerin toplanması, düzenlenmesi, analizi, yorumlanması ve sunulması ile ilgili bir disiplindir [1].


İstatistiğin uzun tanımı ise, belirli bir amaç için veri toplama, tablo ve grafiklerle özetleme, sonuçları yorumlama, sonuçların güven derecelerini açıklama, örneklerden elde edilen sonuçları kitle için genelleme, özellikler arasındaki ilişkiyi araştırma, çeşitli konularda geleceğe ilişkin tahmin yapma, deney düzenleme ve gözlem ilkelerini kapsayan bir bilimdir [2].


Her iki tanım dikkat edildiğinde istatistik biliminde amacın, sadece verileri toplamak olmadığı, toplanan verilerden bir sonuç veya çıkarım elde etmek olduğu anlaşılmaktadır.

Öyleyse, istatistik bilimin amacı için "Organizasyonun belirlediği politika, vizyon, amaç ve hedefleri doğrultusunda verinin toplanması, analiz edilmesi, geliştirilmesi, depolanması, yönetimi ve paylaşılması amacıyla işe yarar hale getirilmesi ve karar destek amaçlı kullanılmasına olanak sağlamaktır." Diğer deyişle istatistik "amaç" değil, toplanan veriyi karar destek amacıyla kullanmak için sadece bir "araç"tır.


İstatistik bilimini nerelerde hangi alanlarda kullanabiliriz diye basit bir soru sorulursa, cevabımız nasıl olur? Evet haklısınız, cevabınızı duydum. Verinin olduğu her alanda istatistik kullanılabilir diyorsunuz.


Haydi istatistik biliminin kullanım alanlarına bir göz atalım.

Fen ve doğa bilimleri (Fizik, kimya, biyoloji, çevre, inşaat, elektrik-elektronik, endüstri, malzeme bilimi ve nano malzeme, moleküler biyoloji, ziraat, deniz bilimleri ve işletmeciliği vb.),

Sosyal bilimler (Atatürk ilkeleri ve inkılap tarihi, tarih, psikoloji, sosyoloji, coğrafya, yabancı dil, halka ilişkiler, işletme, iktisat, kamu yönetimi, ekonometri, hukuk, gazetecilik, iletişim, insan kaynakları vb.)

Siyaset bilimleri (Genel ve mahalli seçimler, parti politikalarının belirlenmesi, her türlü mevzuatın çıkarılması ve değiştirilmesi, siyasi partilerin oluşturulması, meclis çalışmalarını raporları vb.)

Sağlık bilimleri (tıp, diş hekimliği, eczacılık, kriminoloji, spor hekimliği, vb.),

Spor bilimleri (beden eğitimi ve spor eğitim, sporda psikososyal alanlar, antrenörlük eğitimi, spor sağlık bilimleri, spor yöneticiliği),

Savunma bilimleri (Kaynak yönetimi, personel yönetimi, istihbarat, gözetleme, keşif ve güvenlik, harekât planlama ve yönetimi, eğitim ve öğretim, lojistik, haberleşme, değerlendirme ve denetleme, vb.)


Eğer

"Ekonomi" ve "İstatistik" bir arada kullanılırsa "Ekonometri",

"Psikoloji" ve "İstatistik" bir arada kullanılırsa "Psikometri",

"Tıp" ve "İstatistik" bir arada kullanılırsa "Biyoistatistik",

"Sosyoloji" ve "İstatistik" bir arada kullanılırsa "Sosyometri" ve

"Tarih" ve "İstatistik" bir arada kullanılırsa "Kliometri" terimleri kullanılır.


Şimdi bu kadar çok alanda, daha doğrusu hemen her yerde kullanılan/kullanılabilen istatistik biliminin terimlerinin ne olduğu, birbirlerinden farkını ve benzerliklerinin neler olduğu, neden ve nasıl hesaplandığı, teknik ve akademik tartışma konuları "istatistikçilerin ve mühendisilerin" konusu olmalıdır. Ama siz yöneticilerin istatistik biliminden yeterince faydalanabilmesi için "istatistik okuryazarı" olmalısınız. Bunun için istatistik biliminin "unu şekeri her şeyi" veridir. İlk sormanız gereken sorunun, çözeceğiniz problemin, oluşturacağınız strateji ve planın "verisi" nedir? Kim, nasıl, nerede ve ne kadar sürede toplayacak? olmalıdır. Bu sorularını cevabını bildiğinizi farz edelim. Şimdi ikinci önemli konuya geçelim.


Her hangi bir veri için dört fonksiyon vardır. Bunlar (1) Yaratma (create), (2) Okuma (read), (3) Update (güncelleme) ve (4) Silme (delete) fonksiyonlarıdır. Bu dört fonksiyon eldeki veriyi doğrudan etkilediği için istatistik biliminde çok önemlidir ve kontrol altına alınmalıdır. Örneğin aynı döneme ait karşılaştırmalı ham madde girdi maliyeti, ara mamül girdi miktarı, üretim maliyeti ve miktarı, üretim süresi, teslimat zamanı, satış miktarı, müşteri sayısı gibi konuları esas alan istatistik sonuçlarında kayda değer bir fark olduğunda sonuca sevinip/üzülmeden önce istatistiğin esas alındığı veri incelenmelidir. Eğer veride anormal bir durum yoksa, o zaman istatistiğin sonucu dikkate alınmalıdır.


Eğer istatistik bilimini kullanarak "yalan" veya "lanetli yalan" söylemek isterseniz "veriyi", kabulleri ve/veya istatistiksel tekniği değiştirmeniz, işinize gelenleri "veri setine almanız", gelmeyenleri de "veri setinden çıkarmanız" gerekir. Yok "yalanı" veya "lanetli yalanı" ortaya çıkarmak, yalanı ispat etmek istiyorsanız da yine önce"veri setine" ve hesaplama kabul ve tekniklerine bakmanız gerekir. Bunlardaki "değişiklikleri, iptalleri ve/veya ilaveleri" ön plana çıkardığınızda ispat etme noktasında çok büyük bir yol almış olacaksınız.


O yüzden "Probleme ait veri seti, esaslar ve kabuller, uygulanan teknik ve sonuçları olduğu gibi sunmak analizcinin namusudur, onurudur" diyorum.

Eskiden yöneticilerimiz "para parayı çeker", "para paradan kazanılır" gibi klasik yaklaşımları dikkate alan "para para para" yerini "veri veri veri" almalıdır. Çünkü vereceğiniz kararın "veriye" dayalı olması sizi ve organizasyonunuzu uzun vadede haklı çıkaracak, piyasadaki kullanım ömrünüzü uzatacaktır.


Sonuç olarak,

✒︎ İnsanoğlu yanlı ve kötü niyetli çalışmasını bilimsel göstermek için "istatistiği", pembe yalanına alet edebilir.

✒︎ İstatistik bilimi sadece kendisine verileni söyler, ama kesinlikle kendi başına yalan söylemez. Lütfen, bir yalandan bir şey olmaz demeyin.

✒︎ "Dört yanlış bir doğruyu" götürür algısıyla yetişen neslin algısını "Bir yalan dört doğruyu götürür" algısı ve anlayışı ile değiştirmemiz gerekir.


Haydi arkadaşlar, Kamu ve özel sektör ayrımı olmaksızın verinin kullanıldığı her yerde, verinin bize söylediklerinden korkmadan istatistik bilimini "anahtar" veya "araç" olarak kullanmaya başlayalım.

Konu ile ilgili video linki:


Güzel günler sana gelmez, sen onlara yürüyeceksin.

Hz.Mevlana


1. Yalın Yönetim ilgili diğer bilgileri Yazardan Direkt Yayınevi tarafından basılan "Yalın Yönetim ve Teknikleri: Soru ve Yanıtlarla" adlı kitabımda bulabilir, www.heryerdekitap.com ve amazon.com.tr adreslerinden sipariş vererek temin edebilirsiniz.

2. Ayrıca, www.freeleansixsigma.com web sayfamda Türkçe ve İngilizce Yalın Altı Sigma ile ilgili detaylı bilgilere ulaşabilirsiniz.

3. Yalın Yönetim ile ilgili kısa fakat öz ve açıklayıcı bilgileri içeren eğitici videolarımı "Dr.Bahtiyar EREN" YouTube kanalımda bulabilirsiniz. Videolarım İngilizce ve Türkçe olarak hazırlanmıştır.


Kalite dostu ve gönüllüsü olmanız ve kalmanız dileğiyle saygılarımı sunarım.

Dr.Bahtiyar EREN


Resim: https://images.app.goo.gl/LS7La2RQ3C89eEAD9

[1] https://en.wikipedia.org/wiki/Statistics (Erişim Tarihi: 27 Ocak 2020)

[2] https://tr.wikipedia.org/wiki/%C4%B0statistik (Erişim Tarihi: 27 Ocak 2020)


Resim: https://images.app.goo.gl/jaqZQSrKmCBVmPjE6 (Erişim Tarihi: 28 Ocak 2020)



2 views
Operations Research
CSSBB, CSSGB, CQE
(American Soceity of Quality-ASQ)

© 2019 by Bahtiyar EREN. Bu web sayfası Wix.com programı ile oluşturulmuştur.

Pictures are taken from https://pixabay.com